یاد و خاطره شهدا
گسترش فرهنگ ایثار و شهادت
درباره وبلاگ


زنده نگه داشتن یاد و خاطره شهدا کمتر از شهادت نیست .مقام معظم رهبری(مدظله العالی)

مدیر وبلاگ : جامانده از قافله
مطالب اخیر
طب سنتی اسلامی-دانلود رایگان ترجمه کتاب طب الائمه ابن بسطام

ما ایرانیان مسلمانیم و لازم است درباره میراث‏ های دینی خود، در همه زمینه ها تحقیق كنیم و از آن‏ها برای سعادت دنیا و آخرت بهره بگیریم. در این میان بالاترین میراث، میراثی است كه از پیغمبر اكرم(ص) به ما رسیده است كه یكی از آن‏ها بعنوان «طب النبی»؛ یا «الطب النبوی»؛ است. از دیرباز توسط علمای شیعه و سنی در این زمینه كتاب‏هایی نوشته شده كه علاوه بر اشاره به ابوابی از طب و مسایل مربوط به آن، تحقیقاتی انجام گرفته و شرح‏ هایی نیز برای آن روایات نوشته ‏اند.

البته از نظر مكتب شیعه منابع غنی‏ تر است. چون غیر از روایاتی كه مأثور از پیغمبر اكرم(ص) است، از ائمه اطهار(ع) نیز روایات بسیاری در باب طب وارد شده كه یكی از آن نمونه ‏ها، رساله ‏ی «طب الرضا»؛ است كه حضرت علی بن موسی الرضا(ع) به سفارش خلیفه وقت تنظیم فرمودند. هدف و منظور از مطرح كردن «طب النبی»؛ توجه به میراث‏ های اسلامی، در این زمینه است.

اما وقتی برای بازیابی این میراث‏های كهن به منابع اسلامی مراجعه می‌شود، سؤالاتی مطرح می‏شود كه كمتر به صورت یك مسألة قابل طرح و تحقیق مطرح می‏شود. گاهی نیز بین مسایل به سبب شباهت‏ هایی كه موجود است خلط می‏شود، از جمله این كه آیا پیغمبر اكرم و ائمه اطهار(ع) در زمینه «طب»؛ مطلب جدیدی آورده‌اند یا آنچه نقل شده، كم و بیش در كتاب‏های پیشینیان و هم دوره‏های آنان هست.
یا بلكه آیا آنان همان دستوراتی است كه در طب ‏های قدیم باستانی نظیر طب یونانی، طب ایرانی، هندی و چینی مطرح بوده است، چرا كه حتی در بعضی از كشورهای متمدن، كه تمدن‏های آنها منقرض شده، كم و بیش آثاری از این علوم یافته می‏شود. به هر حال نخستین پرسش در این باب این است كه بین آنچه در روایات اهل بیت(ع) راجع به مسایل طبی آمده، با آنچه در كتب یونانی یا كتب ایرانی یا سایر تمدن‏های كهن وجود داشته، چه تفاوتی است؟ دوم، تفاوت‏های ریشه‏ای طب سنتی با طب جدید كه امروز در مغرب زمین روبه رشد و تكامل است و هر لحظه خدمتی را نصیب جامعه می‏كند، چیست؟
سوم، آیا با پیدایش طب جدید، طب سنتی و اسلامی منقرض شده و از ارزش افتاده و یا اینكه هنوز قابل استفاده است؟ این پرسش‏ها كه در اذهان بسیاری مطرح می‏شود نیازمند قدری درنگ و تحقیق است كه هم چنین باید پرسید كه آیا معنای پیدایش طب مدرن ابطال طب قدیم است، یا اینكه طب مدرن اصلاحی و یا تكمیلی است بر آن؟ به هر حال باید اشاره كرد كه در طب قدیم مطالبی وجود دارد كه هنوز هم قابل استفاده است و اگر ما آنها را نادیده انگاریم، به خود ظلم كرده‌ایم و سرمایه‏ای گرانبها را از دست داده‏ایم.


گاهی در روایات به مطالبی برخورد می‏كنیم كه تفسیر غلط آنها زمینه را برای تحقیق در علم تضعیف می‏كند. برای مثال: در آموزه‏های دینی، در قرآن و حدیث توجه به این كه، بیماری و بهبودی در دست خداست و او كسی را كه می‏خواهد مریض می‏كند، هر كه را بخواهد شفاء می‏دهد جای تأمل دارد. به خصوص در آیه‏ای كه از زبان حضرت ابراهیم نقل شده، وقتی نمرود از او پرسید خدای تو كیست، فرمود: «رَبّی الَّذی یُحیی و یُمیتُ قالَ أَنَا أُحْیِی و امیت». و همچنان كلام را ادامه می‏دهد تا آنجا كه می‏فرماید: «وَ الَّذِی هُوَ یُطْعِمُنِی وَ یَسْقِینِ وَ إِذا مَرِضْتُ فَهُوَ یَشْفِینِ»، خدای من آن كسی است كه وقتی مریض می‏شوم، من را شفاء می‏دهد. بنابراین شفاء دست خداست، تلاش ما برای كسب داروها و راه‏های معالجه بیهوده است! این نظر از دیدگاه اسلام درست نیست، این توهم است، و برای بعضی از افرادی كه از معارف اسلامی دور هستند، مطرح می‏شود و در ذهن آنها در قالب شبهه‏ای نمود می‏كند.

هم چنین شبهه دیگر این كه: گاهی در روایات، آمده برای بهبودی بیماران فلان دعا را، یا فلان سوره‏ی قرآن را بخوانید و چیزهایی از این قبیل. آیا طب اسلامی یعنی دعا خواندن و ذكر آیاتی چند از قرآن؛ همراه با مأثورات و منقولاتی كه در طب سنتی وجود دارد و به آن ضمیمه شده است؟ و در واقع طب اسلامی مطلبی ندارد كه آن را مطرح كنیم؛ و سؤالات و شبهاتی نظیر آن كه از اشاره به آن خودداری می‏شود.
اگر قرار است به مسأله طب اسلامی بها دهیم، و آن را بكاویم و بررسی كنیم كه در این میراث دینی، چه چیزهایی وجود دارد كه می‏توان از آن استفاده كرد، باید طرح تحقیقی عالمانه‏ای برای این كار طراحی كنیم. صرف قرائت چند آیه و روایت و نقل یك داستان، مشكل ما را در تحقیق طب اسلامی یا طب نبوی حل نمی‏كند. روایات در دسترس است، كتاب‏هایی هم نوشته شده و شرح‏هایی نیز برای آن، نگاشته‏اند، این‏ها اگر كارآیی داشت، تا به حال از آن استفاده می‏كردند. آیا تعریف از طب بوعلی و محمدبن زكریا رازی، مفهوم طب النبی را شرح می‏كند؟

 آیا طب النبی همان است كه آنها گفته‏ اند؟! درحالی كه بیشتر مطالب آنان از یونانیان گرفته شده و براساس نظر و روش آنها پیش رفته و تحقیق شده است. مبانی طب بوعلی همان اصول موضوع یونانیان است. مطالبی از قبیل: عناصر اربعه و اخلاط اربعه كه در بدن موجود است مثل: خون، صفرا، بلغم و سودا در طب یونانی و طب باستانی وجود دارد. پس نمی‏توان مطالب ذكر شده را طب اسلامی نامید چرا كه در آن‏ها نه از اسلام اثری پیداست، نه وحی در آن مطالب نازل شده و نه بر تحقیقاتی كه دیگران كرده‌اند مطلب خاصی اضافه شده است. پس ما به دنبال چه می‏گردیم؟ گاهی مفاهیم برای ما خلط می‏شود.


اما صرف نظر از این كه طب اسلامی و طب النبی چیست، باید پرسید آیا طب سنتی منقرض شده و غیرقابل استفاده است، به طوری كه آن طب فرضی یا تجربیاتی عامیانه بوده، منقرض شده و جایش را به علوم دیگری داده است كه براساس تجارب حسی و آزمایشگاهی اثبات می‏شود و بنابراین آن را به طور كلی باید كنار گذاشت؟ بحث درباره‏ی این مباحث باید در جای خود مطرح شود. سپس برای تحقیق درباره طب اسلامی و طب سنتی و یا هر دو، به طور جداگانه یا با هم، زمینه را فراهم كنیم و بخصوص روش و چگونگی تحقیق را روشن كنیم. آیا نتایج حاصل از تطبیق بعضی دستاوردهای طب قدیم با طب جدید و یا آنچه در روایات آمده با دستاوردهایی كه بر اثر تجارب علمی حاصل شده، ارزش تحقیق را دارد؟

سرمایه گذاری نیروی انسانی و مالی؛ استفاده از ابزارها و بودجه‏ای برای این كار زمانی ارزش دارد و می‏تواند فایده‏؛ داشته باشد كه چند اصل و موضوع را برای ما ثابت كند. یعنی كسانی چند موضوع یا پیش‏فرض تحقیق را در اختیار نهند تا انگیزه تحقیق پیدا شود.

اگر پاسخی برای پرسش‏های مطرح شده نداشتیم انگیزه‏ای هم برای تحقیق ایجاد نمی‌شود. اگر گفتیم طب اسلامی همان طب یونانی است ــ یا چیزی شبیه آن یا با یكی از طب‏های باستانی شباهت دارد ـ تحقیق درباره طب اسلامی (به عنوان اسلامی) دیگر جایگاهی نخواهد داشت، و اگر بخواهیم تحقیق كنیم باید در همان طب سنتی تحقیق كنیم. وقتی می‏توانیم طب اسلامی را به عنوان یك موضوع ویژه تحقیق كنیم كه، بر این باور باشیم اسلام موارد خاصی را در این زمینه آورده است و این می‏تواند پیش‏فرض تحقیق باشد، یعنی بدانیم كه اسلام مطلب جدیدی را در این زمینه آورده كه باید آن را كشف كرد. برای مثال صرف این كه روایتی را پیدا كنیم كه مسأله‏ای را مورد تأكید قرار داده كه هم در قانون بوعلی، هم در كتاب جالینوس، هم در كتاب بقراط و... نشانه ‏ای از اشاره به آن مسأله دیده می‏شود نمی‏توان اظهار داشت كه آن را اسلام آورده است.


مرتبه و شأن پیغمبر(ص) هیچ وقت بیان مطالب طبی یا مطالب فیزیكی نبوده، بلكه شأن او هدایت است. دلیلی كه ما برای نبوت اقامه می‏كنیم این نیست كه نیازهای مادی بشر را رفع كند. بشر با تحقیقات علمی خود و به همراه انگیزه‏هایی كه در نهان دارد، می‏تواند راه زندگی دنیایی و راه تأمین سلامتی خود را كسب كند.

اگر پیغمبر اكرم و ائمه اطهار مطالبی را در این زمینه‏ها فرموده‏اند، برای این نبوده كه وظیفه نبوت و رسالت آنان اقتضاء می‏كرده است؛ بلكه آن مسایل مصالحی بوده از روی تفضل و كمك به مردم، عنایت می‏فرمودند، بیان و راهنمایی می‏كردند. وظیفه‏ی اسلام این نیست كه مطالب طبی بیان كند، هواپیماسازی را به ما یاد دهد، انرژی اتمی را به ما معرفی كند و راه غنی كردن اورانیوم را به ما نشان دهد. در حقیقت، ما اگر طبی به عنوان طب اسلامی نداشته باشیم، هیچ نقصی در دین اسلام یا در انجام وظیفه پیغمبری نیست. اگر در این زمینه می‏خواهیم تحقیقی كنیم، برای دانستن این مهم است كه بدانیم پیامبر و امامان علاوه بر وظیفه نبوت و رسالت چه كمك‏هایی به انسانیت كردند و چه مواریث علمی و گرانبهایی برای ما جهت بهره‏گیری برجا گذاشتند.

پس اولین اصلی كه ما باید به عنوان یك اصل و پیش‏فرض تحقیق دربارة طب اسلامی یا طب النبی بپذیریم این است كه پیغمبر مطالب جدیدی آورده باشد.


مطلب دیگر اینكه، به فرض بدانیم آنچه از مطالب طبی در قبل از دوران مدرنیته و قبل از پیدایش طب جدید در میان بشر بوده منقرض شده است و مطالب آن دیگر قابل استفاده نیست، ولی باز آیا جای تحقیقی نمانده است؟ درست است كه آن مسایل منقرض شده و قابل استفاده نیست و امروزه جایگزین‏های بهتری از آن‏ها داریم ولی باید این احتمال - كه احتمال قابل اعتنا و قابل توجهی است - را بدهیم كه در طب باستانی و در طب اسلامی مطالبی موجود است كه امروزه نیز بشر به آن احتیاج دارد و اگر از آن‏ها استفاده كند، چه بسا برای معالجه امراض به نتایجی آسان‏تر، مطمئن‏تر، و بی‏ضررتر دست یابد. هم اكنون در كشور محققینی هستند كه عمری را زحمت كشیدند و اثبات كرده‌اند كه بسیاری از امراض صعب العلاج را كه اگر بخواهند با وسایل طبی امروزه معالجه كنند، هم هزینه بسیار سنگینی می‏طلبد و هم اینكه باید دست به دامن بیگانگان شوند.

آنان در این زمینه مدعی‏اند و معتقدند كه امراض صعب العلاج را می‏شود با دستورات ساده‏ای كه از قانون بوعلی و یا دیگران به دست می‏آید، معالجه كرد. این محققین كه در همین تهران هم هستند، معتقدند به جای اینكه برای شناختن یك بیماری از انواع و اقسام وسایل آزمایشگاهی استفاده كنید ــ كه گاهی هزینه‏های بسیار سنگینی را در برداردــ با گرفتن یك نبض می‏توان 80 نوع بیماری را كشف و اثبات كرد كه بسیار مطمئن‏تر از آزمایش‏های امروزی است. با این بیان استفاده از ابزار آلات نفی نمی‏شود ولی نبض گرفتن راه ساده‏ای است كه در بعضی جاهایی كه به آن ابزارها و بیمارستان‏ها دسترسی ندارند و از عهده‏ی هزینه‏اش برنمی‏آیند، مفید خواهد بود. هم چنین بیان این مطلب می‏تواند انگیزه‏ای برای تحقیق در این زمینه را در پی داشته باشد.


توجه كنیم كه تحقیق دربارة آموزه‏های گذشتگان و تجربیات آنان زمانی عقلایی خواهد بود و ارزش دارد كه ما پژوهشگرانی را برای فهم تجربه‏های آنان فراهم كنیم و بودجه‏ای را نیز برای این كار در نظر بگیریم. باید توجه كنیم كه در میراث گذشتگان مطالبی است كه امروزه با وجود پیشرفت علوم طب تجربی، طب آزمایشگاهی و طب جدید باز آنها قابل استفاده است. در این زمینه ادعای برخی این است كه بعضی از امراض لاعلاج را می‏توان معالجه كرد.

این یك ادعا و البته قابل اثبات است. چرا باید این سرمایه گرانبها را از دست دهیم؟ به ویژه این كه كشف آن‏ها هزینه كمتری دارد و به سادگی و با وسایل ساده‏تری صورت می‏گیرد. بنابراین اصل دوم وجوب تحقیق این است كه باید احتمال دهیم، ممكن است در بررسی مطالب و تحقیق میراث گذشتگان، مطالبی یافت شود كه امروز برای ما مفید باشد كه این معنایش ابطال طب جدید نیست بلكه معنای آن، این است كه در كنار طب جدید، میراث گذشتگان نیز به كار گرفته شود. در كشورهایی مثل چین و هند نمونه‏های فراوانی از این گونه معالجات وجود دارد. دانشجویان رشته‏ی پزشكی ما نیز كه برای تحصیل به آنجا فرستاده شده‌اند، این آموزش‏ها را دیده‏اند. از باب نمونه باید به طب سوزنی و امثال آن اشاره كرد كه براساس طب جدید نیست و فرمول‏ها و تجربه‏هایی است كه از طب قدیم و طب‏های باستانی مرسوم بوده است. به هر حال اگر این احتمال را در نظر داشته باشیم و به آن توجه كنیم، هدف تحقیق ما مشخص می‏شود. این احتمال به آن اندازه‏ای است كه ما را وادار به تحقیق می‏كند.
مسأله سوم در اختلافات اصولی بین طب جدید و طب قدیم است.

یكی از آنها این است كه در طب قدیم، انسان مركب از دو عنصر مختلف، یعنی دو بخش جداگانه است. دو بخشی كه به هم مربوط است، اما با هم تفاوت اساسی دارند. یك بخش بدن و یك بخش روح است. بدن را می‏توان دید، ولی روح را با ابزارهای آزمایشگاهی نمی‏توانیم بشناسیم و ویژگی‏هایش را درك كنیم، اما حقیقتی است كه باید به آن توجه كرد. این روح با بدن تأثیر و تأثر متقابل دارد. هم روح در بدن اثر می‏گذارد و هم بدن در روح. گفتنی است در بسیاری از تجربه‏های علمی دانشمندان جدید در رشته‏های مختلف طب امروزی، نتایج عجیبی به دست آمده مبنی بر این كه حالات روحی در معالجات بسیاری از امراض تأثیر فوق العاده دارد. حتی در بهبود امراضی كه باور آن برای انسان مشكل است مثل بیماری‏های كبدی، قلبی و عصبی. به راستی تمركز فكر انسان، توجه او به خدا، دعا كردن و عبادت كردن او چه اثری بر گلبول‏ها، دستگاه ایمنی بدن و تأثیر و تأثرات شیمیایی بدن دارد؟ از موضوعاتی كه از گذشته تا امروز انكار نشده، موضوع «تلقین»؛ است. تلقین كردن در بسیاری از موارد مؤثر است.

استاد بزرگوار حضرت آیت‌الله حسن زاده با اشاره به داستانی از مولوی نقل كردند، كه این مسأله‏ای ثابت شده است كه تلقین در بهبودی بیماری یا در بیمار كردن انسان سالم مؤثر است. این تأثیر و تأثرات، فیزیكی و شیمیایی نیست و از جنس دیگری است، یعنی روح به بدن چیزی را القاء می‏كند.


تلقین پدیده‏ای است كه همگان از دیندار و بی‏دین به آن معتقدند. در اینجا پسندیده است به نكته‏ای اشاره شود. ماتریالیست‏ها بسیاری از معجزات و كرامات را به تلقین تفسیر كرده‌اند. با افزایش گرایش‏های ماتریالیستی، دكتر تقی ارانی در كتاب «عرفان و اصول مادی»، مسایل عرفانی، كشف و شهود، و كرامات اولیاء خدا را به تلقین تفسیر می‏كند و معتقد است كه آن یك امر مادی است. اما باید پرسید تلقین چه مقوله‏ای است. آیا فعل و انفعالات شیمیایی است؟

این كه من به خود یا به دیگری تلقین كنم كه تو سالمی یا بیماری، یا امروز بهتر از دیروز هستی، یا امروز بیمارتر شده‌ای، یا بیماری‏ات بدتر شده، این چه تأثیری دارد؟ در واقع تلقین دلیل بر این است كه یك امر غیرمادی در این جا وجود دارد. تلقین اثر هوا نیست كه به دمیدن جابه‏جا شود. تلقین این نیست كه من خود در وجود خود یك چیزی را ایجاد كنم. اگر تلقین صرف فعل و انفعال طبیعی باشد، تحت اراده و اختیار كسی نیست و نمی‏تواند تأثیری در امور داشته باشد، و خود این دلیل است بر اینكه، عاملی غیر از بدن وجود دارد كه آن تلقین‏كننده است و اثر می‏گذارد.


قابل توجه این كه مسایل و تأثیرات كرامات و معجزات نمی‏تواند با تلقین قابل تفسیر باشد. ماتریالیست‏ها ادعایی كردند، پس باید به گونه‏ای آن ادعا را در هر زمینه‏ای دخالت دهند، پس تلقین را یك اثر مادی دانستند. در این باره باید گفت اول تلقین اثر مادی نیست. دوم در بسیاری از موارد تلقین كارگشا نیست. معجزات و كراماتی كه از اولیاء خدا نقل شده و یكی از آن‏ها می‏تواند تحولی در زندگی ایجاد كند را نمی‏توان در اثر فعل و انفعالات مادی دانست. چگونه می‏شود كسی كه از اولیاء خداست می‏تواند چنین تأثیری را ببخشد ولی دیگران نه؟ آنقدر در این زمینه مطالبی تحقیق و ثابت شده است كه اگر جمع آوری شود یك دایرةالمعارف چند جلدی می‏شود.

لازم است درباره‏ی كرامت یكی از اولیای خدا اشاره‏ای كنم. یكی از دوستان ما می‏گوید: من شنیده بودم حضرت رضا (ع) كرامات زیادی دارند. من به همراه دوستم به سوی مشهد حركت كردیم. در روزهایی كه در مشهد بودیم، به آن حضرت عرض كردم: یا امام رضا! می‏خواهم خود ببینم كه در حق كسی كرامتی را انجام می‏دهید و كسی را شفاء می‏دهید. آن دوست نقل می‏كند: پس از اقامت سه روز در مشهد، بالاخره در شب سوم كه من تا سحر نشسته بودم، بیماری كه كور مادرزاد بود را دیدم كه اصلاً اندام چشم نداشت و برای شفاگرفتن آمده بود. وی توجه من راجلب كرد.

 تا سحر نشستم و گفتم شاید امشب امام رضا بخواهد آن كور را شفا دهد. می‏گوید: موقع سحر دیدم شكافی در صورت آن كور پیدا شد، كم كم باز شد و اندام چشم پیدا شد. این گونه كرامت‏ها و معجزات اثر فعل و انفعالات شیمیایی نیست.

این چنین عنصری در انسان وجود دارد كه قوت و ضعف دارد و قوتش در دست اولیاء خداست و چنین آثاری را می‏تواند داشته باشد، البته شاید مرتبه ضعیفش در دیگران هم پیدا شود. به هر حال یكی از مواردی كه اختلاف اساسی بین طب جدید و طب قدیم است، این كه، در طب جدید از وجود چنین عنصری غفلت می‏ورزند و آن را انكار می‏كنند، مگر در مواقعی مجبور شوند و بپذیرند كه اثری ناشناخته نیز هست.


بنابراین مطالبی است كه اگر به عنوان پیش‏فرض تحقیق و حل شود، هم انگیزه‏ای جدید و قوی را برای تحقیق ایجاد می‏كند و هم راه برای تحقیق بیشتر باز می‏شود.

گفتنی است مسایل سایكوسماتیك را كه هم جنبه روانی و هم جنبة طبی آزمایشگاهی دارد و تأثیر و تأثر متقابل بین روان و بدن است را باید به تحلیل و توجیه علمی پرداخت و مسایلی را كه از اختصاصات روح است و هیچ تأثیری از بدن در آن نیست باید با روش عقلی تحقیق كرد، اما برخی از آنها اولویت دارد، آسان‏تر است، و بیشتر در دسترس است. اما باید بدانیم كه در زمینه مسایلی كه مربوط به پزشكی و سلامتی و بیماری بدن است، چند عرصه وجود دارد و برای تحقیق در هر یك از اینها چه متدی را باید اختیار كرد. اگر روش نقلی است، در این صورت باید به اسناد و مدارك مراجعه كرد، و اگر روش عقلی است ، در آن صورت باید با استدلال و برهان جواب دارد.

 به هر حال ما زمینه‏های تحقیق را باید مشخص كنیم یعنی بدانیم در چه زمینه باید مطالعه كرد، هر زمینه‏ای چه لوازمی دارد و چه كسانی می‏توانند در آن زمینه‏ها تحقیق كنند؟ در این صورت هر كدام را به اهلش، متخصصین یا كسانی كه متخصص بالقوه‏ی آن هستند و می‏توانند با همت‏شان، با سعی و تلاش‏شان متخصص بالفعل هم شوند وابگذاریم تا بتوانیم قدم‏های بلندی برای آینده‏مان برداریم.


این فكر كه ما همیشه باید منتظر باشیم تا از مغرب زمین برای ما سوغاتی بیاید، فكر آبرومندانه و عزتمندانه‏ای نیست. الحمدلله نعمت انقلاب سبب شد این فكر در بسیاری از زمینه‏ها گرفته شود و امروز خودباوری در میان جوان‏های ما در زمینه‏های سیاسی، نظامی، علمی و پزشكی رشد كرده است.

ان‏شاءالله پیشرفت‏های ما گسترش پیدا كند و ما برای تحقیق همت بیشتری داشته باشیم و در آینده‏ی نه چندان دوری هم بتوانیم از مواریث گذشتگان استفاده‏های شایانی كنیم. امیدواریم با استفاده از مواریثی كه تا به حال ندیده گرفتیم، بتوانیم قدم‏های نویی در این راه برداریم،‌؛ هم خودمان استفاده كنیم و هم جهانیان بهره‏مند شوند. ما از كسانی نیستیم كه اگر در زمینه‏ای تحقیق كردیم، آن را انحصاری كنیم و به كسب منافع مادیش بپردازیم. تحقیق، در این زمینه‏ها را در اختیار همه جهان می‏گذاریم تا بشریت از آن استفاده كند، به شرط این كه همت داشته باشیم و راهی را طی كنیم كه راه عالمانه، محققانه و دارای روشی صحیح و براساس پیش‏فرض‏های استوار باشد.

دانشگاه رازی تهران

 

منبع : سایت یاد وخاطره شهدا

 

فایل PDF  ترجمه کتاب طب الائمه ابن بسطام را از لینک زیر رایگان دانلود نمایید!!

حجم فایل 4.6مگابایت

دانلود رایگان فایلPDF ترجمه کتاب طب الائمه ابن بسطام-علامت ونماد دانلود



نوع مطلب : دانلود ها، مقالات و مطالب اجتماعی، مقالات و مطالب مذهبی، 
برچسب ها : طب سنتی واسلامی، طب الائمه، دانلودرایگان کتاب طب الائمه، دانلودفایلPDFکتاب طب سنتی اسلامی، دانلودکتاب، دانلودرایگان، دانلودترجمه کتاب طب الائمه ابن بسطام،
لینک های مرتبط :
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.





پیوندها
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی



در این وبلاگ
در كل اینترنت
وصیت شهدا
یادوخاطره شهدا
 
 
 
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic